Przejdź do treści

Rozdziel warstwę obserwowalnych faktów od ukrytych ocen i interpretacji

Wklej opis konfliktu lub gorącej dyskusji i zobacz osobno: co zaszło fizycznie, co dopowiedziano o intencjach i jaki wydano sąd moralny.

W następnym kroku dodasz zdjęcie lub plik PDF w oknie rozmowy

Jak oczyścić opis problemu z przedwczesnych etykiet

  1. 01

    Zastosuj test kamery wideo bez lektora

    Faktem w ścisłym sensie jest to, co nagrałaby kamera i mikrofon: konkretne słowa, godziny, liczby i działania, a nie przymiotniki.

  2. 02

    Wykryj czytanie w cudzych myślach

    Słowa „celowo”, „złośliwie”, „z lenistwa” czy „żeby mi dopiec” nie są obserwacjami, lecz hipotezami na temat cudzego wnętrza.

  3. 03

    Wyodrębnij grubo nasycone słowa ocenne

    Pojęcia takie jak „egoizm”, „tchórzostwo” czy „manipulacja” łączą w jednym słowie opis zachowania z gotowym wyrokiem potępiającym.

  4. 04

    Sformułuj dwie konkurencyjne życzliwe hipotezy

    Dla tego samego zestawu suchych faktów wymyśl dwa inne możliwe wyjaśnienia cudzego zachowania (np. pośpiech, lęk, niejasność umowy).

Najczęściej zadawane pytania

Co filozofowie nazywają „pojęciami gęstymi” (thick ethical concepts)?

Bernard Williams opisał tak słowa typu „okrutny”, „odważny” czy „bezczelny”, które splatają opis faktu z oceną moralną tak ciasno, że trudno je zauważyć bez świadomego rozbioru.

Czy rezygnacja z ocen na pierwszym etapie oznacza relatywizm moralny?

Przeciwnie — rzetelna ocena moralna ma wartość dopiero wtedy, gdy wydaje się ją na podstawie prawdziwych faktów, a nie własnych projekcji na temat cudzych motywów.

Jak to rozróżnienie pomaga w trudnej rozmowie twarzą w twarz?

Zamiast zaczynać od oskarżenia („lekceważysz mnie”), zaczynasz od bezspornego faktu („umawialiśmy się na wtorek, a dostałem plik w piątek”) i pytasz o przyczynę.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania