Przejdź do treści

Zrozum paraliż decyzyjny jako „zawrót głowy od wolności” Kierkegaarda

Gdy nadmiar otwartych drzwi paraliżuje Cię przed podjęciem zobowiązania, przyjrzyj się tej rozterce oczami filozofów egzystencji.

Cztery spostrzeżenia filozofii egzystencji o trudnych wyborach

  1. 01

    Nazwij lęk jako cenę realnej wolności, nie wadę

    Kierkegaard porównywał wolność do spojrzenia w przepaść: zawrót głowy pojawia się właśnie dlatego, że nic nie zmusza Cię mechanicznie do jednego kroku.

  2. 02

    Brak wyboru jest również wyborem — najgorszym

    Pozostawanie w wiecznym zawieszeniu nie ocala wszystkich możliwości, lecz sprawia, że czas wybiera za Ciebie stan dryfowania.

  3. 03

    Przy „trudnych wyborach” nie szukaj ukrytej cyfry (Ruth Chang)

    Gdy dwie ścieżki są niewspółmierne (np. sztuka a prawo), to nie świat kryje gotową odpowiedź, lecz Ty swoim zaangażowaniem nadajesz racjom wagę.

  4. 04

    Głębia rodzi się dopiero po przejściu przez bramę zobowiązania

    W sferze estetycznej Kierkegaarda kolekcjonuje się wrażenia bez korzeni; sens etyczny zaczyna się tam, gdzie zapuszczasz korzeń w wybranej historii.

Przykład działania

Rozterka użytkownika

Od roku waham się między wyjazdem za granicę do badań naukowych a zostaniem w Polsce blisko przyjaciół i założeniem małej pracowni. Szukam znaku, która opcja jest obiektywnie lepsza.

Analiza Kierkegaarda i Ruth Chang

Jeśli od roku zbierasz listy plusów i minusów i żadna szala nie przeważa, to nie brakuje Ci danych — stoisz przed klasycznym wyborem niewspółmiernym (Ruth Chang). Obie drogi zawierają odmienne, nieprzeliczalne dobra (przygoda badawcza kontra zakorzeniona wspólnota). Żałoba po niewybranej drodze (łac. decidere dosłownie znaczy „odciąć”) wystąpi w obu wariantach i jest normalna. Pytanie egzystencjalne nie brzmi więc: „gdzie czeka mnie mniej żalu?”, lecz: „za jakim rodzajem człowieka i jakimi trudnościami chcę stanąć własnym podpisem przez najbliższe pięć lat?”.

W najważniejszych wyborach nie odgadujesz gotowego wyniku na loterii, lecz stajesz się współautorem własnego charakteru.

Najczęściej zadawane pytania

Co dokładnie miał na myśli Jean-Paul Sartre mówiąc, że „człowiek jest skazany na wolność”?

Oznaczało to, że nie posiadamy z góry zapisanej instrukcji obsługi („egzystencja poprzedza esencję”), więc nawet odmowa wyboru lub zasłanianie się cudzą radą pozostaje naszym własnym wyborem.

Na czym polega przejście od stadium estetycznego do etycznego w „Albo-albo” Kierkegaarda?

Esteta ucieka przed nudą w ciągłą nowość i niezobowiązujące opcje, przez co popada w rozpacz; człowiek etyczny odnajduje tożsamość i ciągłość w wiernym podjęciu konkretnych ról i obietnic.

Dlaczego Barry Schwartz mówi o „paradoksie wyboru” we współczesnej kulturze?

Pokazał, że powyżej pewnego progu mnożenie opcji nie zwiększa wolności, lecz podnosi lęk przed pomyłką i obniża zadowolenie z wybranej rzeczy przez ciągłe porównywanie jej z odrzuconymi alternatywami.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania