Przejdź do treści

Sprawdź, czy przytoczone dane dowodzą przyczynowości czy korelacji

Wklej nagłówek prasowy lub argument oparty na statystyce i zobacz, czy nie kryje się tam odwrócona przyczynowość lub trzeci czynnik.

W następnym kroku dodasz zdjęcie lub plik PDF w oknie rozmowy

Jak testować twierdzenia przyczynowe jak filozof nauki

  1. 01

    Poszukaj ukrytej trzeciej zmiennej

    Zastanów się, czy zjawiska A i B nie wynikają wspólnie z czynnika C, takiego jak zamożność, wiek, wykształcenie czy stan zdrowia.

  2. 02

    Sprawdź kierunek strzałki przyczynowej

    To, że cecha A współwystępuje z cechą B, może oznaczać dokładnie odwrotny mechanizm: to B wywołuje A, a nie A prowadzi do B.

  3. 03

    Zbadaj błąd przeżywalności w próbie

    Patrzenie wyłącznie na zwycięzców pomija tysiące osób, które stosowały dokładnie te same metody i poniosły porażkę.

  4. 04

    Rozróżnij błąd po tym od błędu wskutek tego

    Następstwo w czasie (post hoc ergo propter hoc) nie jest dowodem sprawstwa, zwłaszcza przy naturalnych wahaniach i regresji do średniej.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd w filozofii wzięła się sceptyczna analiza przyczynowości?

Już w XVIII wieku David Hume zauważył, że w doświadczeniu widzimy jedynie stałe następstwo zdarzeń, a konieczną więź przyczynową dopowiada nasz umysł na mocy nawyku.

Kiedy możemy z dużym zaufaniem mówić o realnej przyczynowości?

Gdy poza samą zbieżnością istnieje wiarygodny mechanizm wyjaśniający, kontrolowane porównanie (np. próba losowa), powtarzalność oraz wykluczenie głównych zmiennych zakłócających.

Co to jest regresja do średniej w codziennym życiu?

Po skrajnie złym lub skrajnie dobrym wyniku kolejny pomiar zwykle naturalnie wraca bliżej normy — dlatego łatwo przypisać poprawę nieskutecznej interwencji zastosowanej w kryzysie.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania