Przejdź do treści

Oddziel rzeczy zależne od Ciebie od tego, co leży poza Twoją kontrolą

Przeprowadź na swojej aktualnej sytuacji otwierające ćwiczenie „Encheiridionu” Epikteta i zamień bezsilne zamartwianie się w klarowny plan działania.

Ćwiczenie ma charakter filozoficznej pracy z postawą i uwagą; w przypadku zaburzeń lękowych, bezsenności lub kryzysu psychicznego skonsultuj się z psychologiem lub lekarzem.

Jak praktykować dychotomię kontroli bez biernego fatalizmu

  1. 01

    Wypisz osobno wynik zewnętrzny i własne staranie

    Cyceron i Epiktet używali metafory łucznika: naciągnięcie cięciwy i celowanie należą do Ciebie, ale nagły podmuch wiatru w locie strzały już nie.

  2. 02

    Przesuń cel wewnętrzny ze zwycięstwa na rzetelność

    Gdy Twoim celem staje się „zachować się mądrze i przygotować najlepiej jak potrafię”, żaden kaprys losu nie może Ci odebrać sukcesu moralnego.

  3. 03

    Zauważ koszt energii spalanej na cudze decyzje

    Każda godzina spędzona na oburzeniu wobec pogody, przeszłości czy cudzego zdania to godzina odebrana jedynemu obszarowi Twojej realnej mocy.

  4. 04

    Zamień rezygnację na skoncentrowaną sprawczość

    Stoik nie siedzi z założonymi rękami — przeciwnie, działa skuteczniej, bo stuprocentowo skupia siły na tym jednym ogniwie, które naprawdę trzyma w dłoni.

Przykład działania

Sytuacja użytkownika

Za trzy dni mam ważną prezentację przed zarządem. Nie śpię, bo boję się, że dyrektor finansowy jak zwykle zacznie zadawać złośliwe pytania i utnie budżet projektu.

Stoicki podział pola według Epikteta

Poza Twoją kontrolą: nastrój dyrektora finansowego, jego styl bycia, polityka budżetowa zarządu oraz ostateczne głosowanie. W pełni pod Twoją kontrolą: 1. Przygotowanie twardej tabeli z trzema trudnymi pytaniami finansowymi i spokojnymi odpowiedziami na liczbach. 2. Ton Twojego głosu w chwili zaczepki (rzeczowy zamiast obronnego). 3. Przygotowanie wariantu okrojonego projektu na wypadek cięcia budżetu. Kiedy przestajesz próbować „sterować myślami dyrektora”, odzyskujesz dwie doby na doskonałe naostrzenie własnej strzały.

Spokój stoicki nie bierze się z wiary, że wszystko pójdzie po Twojej myśli, lecz z pewności, że poradzisz sobie godnie z każdym wynikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest „trychotomia kontroli” zaproponowana przez współczesnego stoika Williama Irvine’a?

Irvine dzieli sprawy na zależne od nas, niezależne oraz częściowo zależne (np. mecz tenisowy) — radzi jednak, by tę trzecią grupę sprowadzać do celów wewnętrznych, czyli jakości własnego starania.

Czy stoicka obojętność wobec rzeczy zewnętrznych nie czyni człowieka zimnym?

Słowo „rzeczy obojętne” (adiaphora) znaczyło u stoików jedynie to, że choroba czy strata majątku nie czynią Cię złym człowiekiem; zdrowie i bliskich nazywali „rzeczami godnymi wyboru”, o które należy mądrze dbać.

Kim właściwie był Epiktet, który uczył o wewnętrznej wolności?

Urodził się jako niewolnik z trwałym kalectwem nogi w Rzymie I wieku n.e. — jego nauka o wolności umysłu nie powstała w wygodnym gabinecie, lecz w zderzeniu z realnym brakiem swobody zewnętrznej.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania